Bruksizm to nie tylko nocne zgrzytanie zębami; problem jest o wiele bardziej złożony. Jego występowanie może świadczyć o problemach w obrębie układu nerwowego. Stanowi przy tym poważne zagrożenie dla zębów, mięśni żucia oraz stawów skroniowo-żuchwowych. W leczeniu bruksizmu istotną rolę odgrywa precyzyjne obrazowanie struktur, które mogą być objęte przeciążeniami. W tym kontekście nieocenionym narzędziem jest tomografia CBCT, pozwalając nie tylko potwierdzić diagnozę bruksizmu, ale i zidentyfikować jego przyczynę.
Bruksizm – objawy i przyczyny
Po czym poznać, że ma się bruksizm? Charakterystyczna dla tego problemu jest mimowolna, powtarzalna aktywność mięśni żucia, występująca najczęściej podczas snu. Efektem może być nadmierne ścieranie się zębów i dolegliwości bólowe.
Wyróżnia się bruksizm pierwotny (idiopatyczny) oraz wtórny. W pierwszym przypadku pacjent nie jest w stanie określić, od kiedy problem występuje. Z kolei wtórny bruksizm to stan, w którym można wskazać jego przyczyny.
Z czego bierze się bruksizm? Jego wystąpienie bywa skutkiem triady, na którą się składają zaburzenia oddychania, choroby układu pokarmowego i długie przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI. W niektórych przypadkach może być też skutkiem przyjmowania środków odurzających, szczególnie amfetaminy czy MDMA. Najczęściej zagrożone są nim osoby, u których występują problemy związane z oddychaniem.
Niezależnie od przyczyny, związane z bruksizmem objawy mogą prowadzić do szeregu konsekwencji zdrowotnych, takich jak:
- nadmierne ścieranie się zębów,
- złamania zębów i uszkodzenia uzupełnień protetycznych,
- przeciążenia i ból mięśni aparatu żucia,
- zaburzenia funkcji stawu skroniowo-żuchwowego,
- przewlekłe bóle głowy i karku.
Diagnostyka bruksizmu
Na diagnostykę pod kątem bruksizmu pacjentów często kierują stomatolodzy, chcąc określić przyczyny ścierania się zębów. Najczęściej wykonuje się wówczas polisomnografię, tj. badanie rejestrujące czynności organizmu podczas snu nocnego.
Bardzo ważna jest również diagnostyka różnicowa, w której należy uwzględnić takie problemy jak dysfunkcje snu, zespoły napięciowe oraz zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).
Konieczne jest także wykrycie lub wykluczenie problemów laryngologicznych, takich jak przewlekły nieżyt nosa, powodujący zaburzenia w przepływie powietrza w drogach oddechowych, a także przerost migdałków podniebiennych lub skrzywienie przegrody nosowej. To z kolei wymaga głębszego wglądu w struktury anatomiczne, który zapewniają badania obrazowe, w tym tomografia CBCT.
CBCT w diagnostyce bruksizmu – dlaczego warto?
Tomografia wiązki stożkowej (CBCT) jest metodą obrazowania 3D, która pozwala uzyskać bardzo dokładne odwzorowanie struktur kostnych szczęki, żuchwy i stawu skroniowo-żuchwowego. W porównaniu z tradycyjnymi zdjęciami pantomograficznymi i cefalometrycznymi CBCT oferuje możliwość uzyskania trójwymiarowych obrazów w wysokiej rozdzielczości. To sprawia, że łatwiejsza staje się ocena i analiza morfologii stawów, identyfikacja patologicznych zmian kostnych takich jak osteofity, spłaszczenia czy ubytki. W kontekście diagnostyki bruksizmu CBCT umożliwia także pomiar grubości warstw korowych i objętości kości wyrostków zębodołowych, co ułatwia obrazowanie napięć szczęki. Pozwala także na kontrolę ustawienia osi żuchwy, jej kąta nachylenia i relacji między szczęką a żuchwą, a także ocenę asymetrii mogących predysponować do nierównomiernego obciążenia aparatu żucia.
Warto zaznaczyć, że choć tomografia szczęki i żuchwy nie obrazuje bezpośrednio tkanek miękkich, może odgrywać dużą rolę w diagnostyce napięć mięśniowych. Nieprawidłowa praca stawów, asymetrie kostne lub nieprawidłowe zwarcie szczęk mogą skutkować przeciążeniem określonych grup mięśniowych. To z kolei prowadzi do chronicznych napięć, powstawania punktów spustowych oraz bólu o charakterze napięciowym. Dzięki analizie danych uzyskanych w badaniu CBCT stawu skroniowo-żuchwowego i innych struktur stomatolog, ortodonta lub fizjoterapeuta stomatologiczny może określić, z czego bierze się bruksizm u danego pacjenta, i na tej podstawie wdrożyć lub zmodyfikować terapię minimalizującą objawy.
CBCT a bruksizm – kiedy warto wykonać badanie?
Badanie CBCT warto rozważyć w przypadku pacjentów z objawami bruksizmu oraz innych dolegliwości w obrębie aparatu żucia. Istotnymi wskazaniami są:
- ból w okolicach żuchwy, skroni, karku lub uszu,
- widoczne oznaki nadmiernego ścierania się zębów,
- trzaski, przeskakiwanie żuchwy lub jej ograniczenia ruchomości,
- konieczność precyzyjnej analizy zwarcia w ramach leczenia ortodontycznego lub protetycznego,
- nawracanie dolegliwości mimo wcześniejszego leczenia bruksizmu.
Aby specjalista mógł określić, jak wyleczyć bruksizm, konieczne są badania dające możliwie precyzyjne wyniki. W przypadku konieczności wykonania CBCT istotne jest wybranie pracowni zapewniającej najwyższą jakość obrazowania. Dlatego zapraszamy do pracowni Skanai w Krakowie. Nowoczesny sprzęt i doświadczony personel to gwarancja uzyskania obrazów o bardzo wysokiej rozdzielczości i zachowaniu maksymalnego komfortu pacjenta. Od lat współpracujemy ze specjalistami z różnych dziedzin, takich jak stomatologia, ortodoncja, chirurgia, protetyka i fizjoterapia, dostarczając im szczegółowych danych, niezbędnych do kompleksowego leczenia objawów bruksizmu i jego następstw.
Źródła:
- Klara S., P. Wilmont, Ł. Pawlak, M. Łukomska-Szymańska, Bruksizm – etiologia i diagnostyka – przegląd piśmiennictwa, Protet Stomatol, 2018; 68(4): 456-463, dost. 15.05.2025
- B. Górski, R. Górska, Tomografia komputerowa wiązką stożkową jako użyteczne narzędzie w periodontologii, Borgis – Nowa Stomatologia 4/2012, s. 161-164, dost. 15.05.2025
