Przewlekły katar to dolegliwość, której objawy są często bagatelizowane – zarówno przez pacjentów, jak i niektórych lekarzy. Utrzymujący się tygodniami lub miesiącami wyciek z nosa, uczucie jego zatkania, bóle głowy czy spływająca wydzielina mogą znacząco obniżać komfort życia. Dlatego tak ważna jest dokładna diagnostyka, pozwalająca określić, co może być przyczyną ciągłego kataru.
Kiedy katar staje się przewlekły?
Z medycznego punktu widzenia o przewlekłym katarze mówimy wtedy, gdy objawy utrzymują się dłużej niż 12 tygodni. Katar może mieć charakter wodnisty, śluzowy lub ropny. Symptomy mogą mieć charakter stały lub okresowo się nasilać. Pacjenci często wówczas sięgają po środki doraźne: krople do nosa, leki przeciwhistaminowe czy preparaty ziołowe, jednak przynoszą one jedynie tymczasową ulgę. Bez zidentyfikowania przyczyny kataru leczenie jest często nieskuteczne, a problem nawraca.
Możliwe przyczyny przewlekłego kataru
Jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłego kataru u dziecka lub u dorosłego jest zapalenie zatok przynosowych. Długotrwałe zaleganie wydzieliny, niedrożność ujść zatok bądź infekcje bakteryjne lub grzybicze mogą prowadzić do rozwoju stanu zapalnego. Przewlekłemu katarowi zatokowemu często towarzyszą bóle głowy, uczucie ucisku w okolicy czoła lub policzków oraz zaburzenia węchu.
Z kolei katar wodnisty, któremu może towarzyszyć kichanie, świąd nosa i łzawienie często świadczy o alergicznym nieżycie nosa. W odróżnieniu od dolegliwości wynikających z infekcji, objawy alergii często mają charakter nawracający, sezonowy.
Zdarza się też, że przewlekły katar świadczy o obecności polipów nosa. Polipy to nienowotworowe zmiany błony śluzowej, rozwijające się w jamie nosowej lub zatokach. Mogą powodować blokadę przepływu powietrza i zaleganie wydzieliny. Często ich powstawanie jest związane z przewlekłym zapaleniem zatok, astmą lub nietolerancją niektórych leków.
Przewlekły katar i zatkany nos mogą towarzyszyć również anatomicznym nieprawidłowościom w obrębie nosa, takim jak skrzywienie przegrody nosowej. Efektem bywa przewlekła niedrożność nosa, prowadząca do zalegania wydzieliny i nawracających infekcji zatok.
W przypadku osłabionej odporności lub nieprawidłowego leczenia ostrych infekcji może również dojść do rozwoju przewlekłego stanu zapalnego oraz nadkażenia bakteryjnego lub grzybiczego.
Istotną przyczyną przewlekłego kataru i kaszlu u dorosłych mogą być też czynniki środowiskowe i zawodowe. Długotrwała ekspozycja na pyły, chemikalia czy suche powietrze może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa, zwłaszcza u osób pracujących w przemyśle czy budownictwie.
Rola badań obrazowych w diagnostyce przewlekłego kataru
W diagnostyce zatok bardzo ważną rolę pełnią badania obrazowe. Do niedawna standardem było wykonywanie zdjęć RTG, takich jak pantomogram zatok. Obecnie coraz częściej stosuje się tomografię CBCT zatok (tomografia stożkowa). Jest to metoda obrazowania pozwalająca na bardzo dokładną ocenę struktur anatomicznych głowy, w jamy nosowej, zatok przynosowych, przegrody nosowej oraz struktur kostnych twarzoczaszki.
Z punktu widzenia poszukiwania przyczyn kataru, CBCT ma szereg zalet, takich jak:
- wysoka rozdzielczość obrazu – CBCT pozwala na uzyskanie szczegółowych, trójwymiarowych obrazów zatok i struktur anatomicznych nosa, co pozwala na wykrycie nawet drobnych zmian patologicznych,
- niska dawka promieniowania – w porównaniu z klasyczną tomografią komputerową, badanie CBCT emituje znacznie niższą dawkę promieniowania, co jest istotne zwłaszcza przy konieczności powtarzania badań,
- szybkość wykonania – całe badanie trwa zaledwie kilkadziesiąt sekund i jest całkowicie bezbolesne i bezinwazyjne.
CBCT jest szczególnie zalecana przed zabiegami chirurgicznymi, gdy konieczna jest precyzyjna ocena zmian i struktur anatomicznych w obrębie nosa i zatok. Dzięki wysokiej jakości obrazów można dokładnie zaplanować całą procedurę, minimalizując ryzyko powikłań.
Co jeśli katar nie przechodzi? Rola odpowiedniej diagnostyki
Przewlekły katar z reguły dobrze poddaje się leczeniu. Warunkiem jest poznanie jego przyczyny. Bez odpowiedniego rozpoznania zarówno domowe sposoby, jak i leczenie farmakologiczne będą nieskuteczne; istnieje także ryzyko nawrotów.
Wielu pacjentów przez lata funkcjonuje z nierozpoznanym przewlekłym zapaleniem zatok, skrzywioną przegrodą czy polipami nosa, uznając swoje dolegliwości za „normę”. Właściwe obrazowanie – takie jak CBCT – może dostarczyć informacji, które umożliwią wdrożenie leczenia przyczynowego, farmakologicznego lub chirurgicznego.
Przewlekły katar to objaw, którego nie należy lekceważyć. Może być sygnałem poważniejszych problemów, takich jak przewlekłe infekcje lub anomalie anatomiczne. Tomografia CBCT zatok w Krakowie wykonywana w pracowni Skanai, stanowi obecnie jedno z najbardziej precyzyjnych narzędzi diagnostycznych w ocenie zatok przynosowych. Jej zastosowanie pozwala na trafną diagnozę przyczyn kataru i dobranie odpowiedniego leczenia, co w wielu przypadkach prowadzi do całkowitego ustąpienia objawów i poprawy jakości życia pacjenta.
Bibliografia:
R. Sedaghat, Przewlekły nieżyt nosa i zatok przynosowych, tłum. lek. M. Pustkowski, American Family Physician, 2017; 96 (8): 500–506, dost. 14.07.2025
