Hiperdoncja to wada rozwojowa polegająca na obecności większej liczby zębów niż przewiduje prawidłowy schemat uzębienia. Zęby nadliczbowe mogą pojawić się zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Nie zawsze się wyrzynają – niektóre z nich pozostają pod linią dziąseł i zostają wykryte przypadkowo podczas badania RTG. Ich obecność może utrudniać wyrzynanie prawidłowych zębów lub powodować ich przemieszczenie lub stłoczenie. W takiej sytuacji konieczne jest wykonanie badań obrazowych, które pozwolą określić położenie dodatkowego zęba i zaplanować dalsze leczenie.
Hiperdoncja a zwykłe stłoczenie zębów – na czym polega różnica?
Pod pojęciem hiperdoncji kryje się rzeczywisty nadmiar zębów. W przypadku stłoczenia liczba zębów może być prawidłowa, ale w łuku zębowym nie ma dla nich wystarczającego miejsca. Dlatego stłoczenie zębów a ząb dodatkowy to różne problemy, choć hiperdoncja może być jedną z przyczyn stłoczenia.
Ząb nadliczbowy może wyglądać jak prawidłowy ząb, choć zdarza się, że ma on nietypowy kształt i jest od niego mniejszy. Bywa też, że pozostaje całkowicie ukryty w kości. Liczy się natomiast jego położenie względem korzeni sąsiednich zębów i ich zawiązków. Z tego powodu samo stwierdzenie dodatkowego zęba na zdjęciu RTG nie zawsze wystarcza do zaplanowania leczenia.
Hiperdoncji nie należy również mylić z zębami zatrzymanymi, takimi jak ósemki. Ząb zatrzymany jest prawidłowym zębem, który nie wyrżnął się w odpowiednim czasie. Z kolei w przypadku hiperdoncji problem polega na tym, że w jamie ustnej lub kości znajduje się dodatkowy ząb, którego nie powinno być w prawidłowym uzębieniu.
Zęby nadliczbowe – przyczyny powstawania
Przyczyny powstawania zębów nadliczbowych mogą być różne; nie zawsze można wskazać jeden konkretny czynnik odpowiedzialny za ich pojawienie się. Najczęściej wskazuje się jednak predyspozycje genetyczne oraz zaburzenia rozwoju zawiązków zębowych. Hiperdoncja może również występować jako jeden z objawów niektórych zespołów genetycznych.
Jednym z przykładów schorzenia, które może prowadzić do hiperdoncji, jest dysplazja obojczykowo-czaszkowa, w przebiegu której zęby nadliczbowe pojawiają się stosunkowo często. W niektórych przypadkach mogą zostać zatrzymane w kości. Wśród przyczyn problemu wymienia się również wpływy środowiskowe, choć sam mechanizm nie został w pełni wyjaśniony.
Dodatkowe zęby mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie. U dzieci bardzo ważne jest wykrycie ich przed zakończeniem rozwoju uzębienia – mogą one bowiem wpływać na prawidłowe wyrzynanie kolejnych zębów.
Ząb mezjodens – gdzie najczęściej występują zęby nadliczbowe?
Jednym z najczęściej spotykanych rodzajów zębów nadliczbowych jest tzw. ząb mezjodens. Zazwyczaj zlokalizowany jest w przedniej części szczęki, między siekaczami centralnymi. Może być wyrżnięty, choć często pozostaje w kości i zostaje wykryty dopiero podczas badania obrazowego.
Jego obecność może powodować opóźnienie w wyrzynaniu stałych siekaczy, zmianę kierunku wyrzynania lub przemieszczenie. Dlatego dodatkowy ząb w tej okolicy bywa zauważany często podczas diagnostyki ortodontycznej dziecka.
Oczywiście zęby nadliczbowe mogą znajdować się także w innej części łuku zębowego. Ich dokładna lokalizacja jest ważna przy podejmowaniu decyzji dotyczącej leczenia.
Zęby nadliczbowe a ortodoncja – jakie mogą powodować problemy?
W ortodoncji zęby nadliczbowe są istotnym zagadnieniem, przede wszystkim wtedy, gdy dodatkowy ząb blokuje wyrzynanie prawidłowego lub powoduje jego przemieszczenie. Może to spowodować zaburzenia prawidłowego ustawienia zębów w łuku.
W ten sposób często dochodzi do wykrycia zęba nadliczbowego u dziecka, gdy jeden z prawidłowych zębów nie wyrzyna się lub nie rozwija zgodnie z oczekiwaniami. W takiej sytuacji również leczenie ortodontyczne może być utrudnione. Problem może jednak dotyczyć również dorosłych. Zęby nadliczbowe u starszych pacjentów często bywają wykryte przypadkowo podczas diagnostyki stomatologicznej.
Jak rozpoznać ząb nadliczbowy na zdjęciu RTG?
Lekarz może podejrzewać obecność dodatkowego zęba na podstawie liczby, kształtu i położenia zębów widocznych na zdjęciu. Jednocześnie pojedyncze zdjęcie nie zawsze pozwala dokładnie określić jego lokalizację względem sąsiednich struktur.
Wstępną ocenę często umożliwia zdjęcie panoramiczne. Jeśli konieczne jest dokładniejsze zaplanowanie leczenia, lekarz może skierować pacjenta na badanie CBCT, czyli tomografię stożkową. Diagnostyka zębów nadliczbowych CBCT pozwala uzyskać trójwymiarowy obraz i precyzyjnie określić położenie zęba.
Ma to szczególne znaczenie przed jego usunięciem. Tomografia umożliwia określenie odległości między zębem nadliczbowym a korzeniami sąsiednich zębów, kanałem nerwowym czy innymi strukturami anatomicznymi. Dzięki temu chirurg może lepiej zaplanować dostęp do zmiany i ograniczyć ryzyko uszkodzenia sąsiednich tkanek.
Czy ząb nadliczbowy trzeba usunąć?
Usunięcie zęba nadliczbowego nie zawsze jest konieczne. Decyzja zależy przede wszystkim od jego położenia, wpływu na sąsiednie zęby oraz obecności dodatkowych objawów i potencjalnych powikłań. Jeżeli ząb nie powoduje problemów i nie stanowi zagrożenia dla prawidłowego uzębienia, lekarz może zdecydować o jego obserwacji.
Jeżeli natomiast nadliczbowy ząb blokuje wyrzynanie prawidłowego, powoduje jego przemieszczenie lub zwiększa ryzyko innych problemów, może być wskazane leczenie chirurgiczne. Leczenie zębów nadliczbowych wymaga więc indywidualnego planowania, a w przypadku zębów położonych głęboko w kości wcześniejsza diagnostyka obrazowa pozwala precyzyjniej zaplanować zabieg.
Lekarz zalecił Ci dokładniejszą ocenę zęba nadliczbowego? W pracowni Skanai wykonasz takie badania jak tomografia CBCT twarzoczaszki w Krakowie, a w ramach podstawowej diagnostyki stomatologicznej, koniecznej np. przy usuwaniu ósemek, również pantomogram w Krakowie lub RTG zębów. Odpowiednio dobrane badanie pozwala dokładniej ocenić położenie dodatkowego zęba i dostarczyć lekarzowi informacji potrzebnych do zaplanowania dalszego leczenia.
Źródła:
- Tsuji M, Suzuki H, Suzuki S, Moriyama K. Three-dimensional evaluation of morphology and position of impacted supernumerary teeth in cases of cleidocranial dysplasia. Congenit Anom (Kyoto). 2020 Jul;60(4):106-114. doi: 10.1111/cga.12358. Epub 2019 Oct 23. PMID: 31599034; PMCID: PMC7383483.
- Masłowska, A., & Bachanek, T. (2011). Mesiodens – aetiology and therapeutic management (literature review from 2000 to 2009). Polish Journal of Public Health, 121(3), 303-306. czasopisma.umlub.pl/pjph/article/view/2012