Przebicie zatoki szczękowej przy leczeniu kanałowym jest możliwym powikłaniem zabiegów dotyczących górnych zębów bocznych. Korzenie zębów 15–17 i 25–27 mogą znajdować się bardzo blisko dna zatoki szczękowej, a miejscami oddziela je od niego tylko cienka warstwa kości. Podczas leczenia kanałowego lub ekstrakcji może więc dojść do powstania połączenia ustno-zatokowego, przepchnięcia materiału poza wierzchołek korzenia, a po usunięciu zęba także do przemieszczenia jego fragmentu do zatoki.
Co się dzieje, gdy dentysta przebije zatokę?
Do perforacji zatoki szczękowej dochodzi wtedy, gdy zostaje przerwana bariera między jamą ustną a zatoką szczękową. Bezpośrednio po zabiegu pacjent może zauważyć przepływ powietrza między ustami a nosem, świst przy dmuchaniu, uczucie przechodzenia płynu do nosa albo jego cofanie się podczas picia. Objawy połączenia ustno-zatokowego mogą być jednak początkowo dyskretne.
Osobną kwestią jest to, czy do zatoki przedostało się ciało obce. Podczas leczenia kanałowego może dojść do przepchnięcia materiału poza wierzchołek korzenia. Zdarza się również przemieszczenie fragmentu korzenia, a nawet całego zęba. Oznacza to, że materiał wypełniający w zatoce lub ząb wepchnięty do zatoki szczękowej wymaga dokładnej oceny położenia.
Jak rozpoznać połączenie ustno-zatokowe?
W pierwszych godzinach lub dniach po zabiegu alarmujące są przede wszystkim:
- przepływ powietrza lub płynu między jamą ustną a nosem,
- świst przy dmuchaniu,
- krwawienie z nosa po stronie operowanej,
- nieprawidłowe odczucia w miejscu ekstrakcji.
Później może pojawić się jednostronna niedrożność nosa, nieprzyjemny zapach lub smak, ropna wydzielina oraz ból albo uczucie rozpierania w obrębie policzka. Utrzymujące się połączenie ustno-zatokowe może przekształcić się w przetokę ustno-zatokową, czyli utrwalony kanał łączący jamę ustną z zatoką. Sprzyja to przedostawaniu się bakterii i rozwojowi przewlekłego zębopochodnego zapalenia zatoki.
Czym różni się świeże połączenie od przetoki?
Świeże połączenie powstaje bezpośrednio w wyniku zabiegu i nie musi od razu oznaczać utrwalonej przetoki. O dalszym postępowaniu decydują między innymi wielkość ubytku, jego lokalizacja, obecność infekcji oraz to, czy połączenie zamyka się samoistnie.
Jeżeli otwór utrzymuje się i wyściela go nabłonek, może powstać przetoka. Wtedy samo oczekiwanie na zagojenie może nie wystarczyć. Ekstrakcja zęba położonego przy zatoce szczękowej wymaga więc oceny nie tylko zębodołu, ale także relacji z dnem zatoki. O sposobie zaopatrzenia połączenia decyduje lekarz, najczęściej chirurg stomatologiczny lub szczękowo-twarzowy. Rolą pracowni diagnostycznej jest w tej sytuacji dokładne zobrazowanie warunków anatomicznych.
Czy po przebiciu zatoki trzeba wykonać tomografię CBCT?
Wykonanie tomografii nie jest konieczne przy każdym naruszeniu zatoki. Jeżeli jednak pojawia się podejrzenie perforacji, ciała obcego w zatoce, przemieszczenia korzenia lub materiału wypełniającego, badanie trójwymiarowe może dostarczyć informacji potrzebnych do dalszego postępowania.
Dzięki obrazom 3D możliwa jest ocena ciągłości dna zatoki, położenia korzeni względem jej światła, rozmiaru i lokalizacji ubytku, a także obecności materiału stomatologicznego lub fragmentu zęba w zatoce. Można również ocenić zmiany w samej zatoce, takie jak pogrubienie błony śluzowej lub zacienienie jej części, zwłaszcza wtedy, gdy objawy nie odpowiadają temu, co widać w jamie ustnej.
Przeczytaj też: Tomografia komputerowa CBCT w leczeniu kanałowym zębów
Czy pantomogram wystarczy do oceny połączenia ustno-zatokowego?
Pantomogram jest obrazem dwuwymiarowym, dlatego nakładanie się struktur może utrudniać określenie, czy fragment korzenia lub materiał rzeczywiście znajduje się w zatoce, jak głęboko został przemieszczony i gdzie przebiega ubytek. Z tego powodu badanie to może być pomocne przy wstępnej diagnostyce, ale nie zawsze wystarcza do dokładnej oceny połączenia.
CBCT przedstawia ten obszar w wielu przekrojach, umożliwiając ocenę przestrzennej relacji zęba, korzenia, dna zatoki i jej zawartości. Dzięki temu można ustalić, czy podczas leczenia kanałowego rzeczywiście doszło do połączenia i co dokładnie znalazło się w zatoce.
Ile goi się połączenie ustno-zatokowe?
Czas gojenia zależy przede wszystkim od wielkości i lokalizacji połączenia oraz obecności zakażenia. Małe, świeże połączenia mogą zamknąć się samoistnie, natomiast większe lub utrwalone mogą wymagać leczenia chirurgicznego. Jeżeli po zabiegu utrzymują się objawy sugerujące przebicie zatoki, należy zgłosić się do lekarza. Nieleczona perforacja zatoki szczękowej może utrzymywać komunikację między jamą ustną a zatoką i sprzyjać rozwojowi przewlekłego zębopochodnego zapalenia zatoki.
Potrzebujesz przestrzennej oceny zatoki po zabiegu stomatologicznym? W pracowni Skanai wykonamy szczegółowe badania o zakresie dobranym do konkretnego pytania diagnostycznego. Umów się na tomografię komputerową CBCT w Krakowie. Pamiętaj przy tym, że na każde z badań potrzebujesz skierowania od lekarza prowadzącego.
Źródła:
- Dipalma G., Inchingolo A.M., Trilli I., Ferrante L., Di Noia A., de Ruvo E., Inchingolo F., Mancini A., Cocis S., Palermo A., Inchingolo A.D., *Management of Oro-Antral Communication: A Systematic Review of Diagnostic and Therapeutic Strategies*, „Diagnostics” 2025;15(2):194. doi.org/10.3390/diagnostics15020194
- Oliva S., Lorusso F., Scarano A., D’Amario M., Murmura G., *The Treatment and Management of Oroantral Communications and Fistulas: A Systematic Review and Network Metanalysis*, „Dentistry Journal” 2024;12(5):147. doi.org/10.3390/dj12050147
- Craig J.R., Poetker D.M., Aksoy U., Allevi F., Biglioli F., Cha B.Y., Chiapasco M., Lechien J.R., Safadi A., Simuntis R., Tataryn R., Testori T., Troeltzsch M., Vaitkus S., Yokoi H., Felisati G., Saibene A.M., *Diagnosing odontogenic sinusitis: an international multidisciplinary consensus statement*, „International Forum of Allergy & Rhinology” 2021;11(8):1235–1248. doi.org/10.1002/alr.22777
- Altaweel i wsp., *Assessment of the Relationship between Maxillary Posterior Teeth and Maxillary Sinus Using Cone-Beam Computed Tomography*, „International Journal of Dentistry” 2022;2022:6254656. doi.org/10.1155/2022/6254656
Zdjęcia wygenerowane przez AI